Sinds 2 augustus staat er iets in de AI Act waar ik hier al een paar keer over heb geschreven. Als een organisatie een door AI gemaakte tekst publiceert om mensen te informeren over een zaak van algemeen belang, moet erbij staan dat AI eraan te pas is gekomen. Tenzij een mens de tekst inhoudelijk heeft beoordeeld en iemand er redactioneel verantwoordelijk voor is. Dan hoeft die vermelding niet.
Dat vind ik eigenlijk een mooie gedachte. Er moet iemand zijn die zegt: hier sta ik voor. Dan volgt vanzelf een andere vraag. Wie heeft er dan gekeken? En waar heeft diegene op gelet?
Twee soorten fouten
Neem een gemeente die op haar website uitlegt wat een nieuwe regeling voor inwoners betekent. Zo’n pagina valt al snel onder die regel. Het is ook precies het soort tekst dat nu vaak met AI wordt opgezet. Er zijn er veel van, ze lijken op elkaar en ze moesten gisteren al online.
Zo’n tekst oogt meestal prima. De zinnen lopen, de spelling klopt. Als er iets mis is, zit het vaak ergens anders. In een bewering die aannemelijk klinkt en niet klopt. Of in een zin die juridisch helemaal juist is en die geen inwoner begrijpt. De eerste fout ziet de beleidsmedewerker die de regeling kent. De tweede ziet iemand die weet wat er gebeurt als gewone mensen zo’n tekst lezen. Voor de uitzondering telt de inhoudelijke beoordeling. Als het aan mij ligt, kijken ze allebei.
Wat betekent ‘gecontroleerd’?
Volgens de Europese Commissie moet die beoordeling echt over de inhoud gaan. Alleen taal en vorm nalopen is niet genoeg. Terecht. Aan een regeltje als “gecontroleerd door de redactie” onderaan een pagina kun je alleen niet zien hoe die controle eruitzag. Misschien heeft iemand de tekst regel voor regel nagelopen. Misschien is hij tussen twee overleggen door goedgekeurd.
Waar leer je nog kijken?
Daar zit voor mij nog iets anders onder. Goed leren kijken naar tekst kost tijd. Vroeger schreef een junior de eerste versie en streepte een senior erin. Na een paar honderd doorhalingen begon je zelf te zien waar het misging. Nu komt die eerste versie steeds vaker uit een model.
Dat hoeft die leerschool niet te laten verdwijnen. Een junior kan prima naast een senior zitten terwijl die een AI-tekst redigeert. Laat hem uitleggen waarom een zin eruit moet, waarom een bewering niet deugt of waarom iets wel klopt en toch niet werkt. Dat gebeurt alleen als je het organiseert. Doe je dat niet, dan wordt dat oog volgens mij langzaam zeldzamer.
De paraaf op de drukproef
Bij drukwerk gaf je als opdrachtgever je akkoord op de drukproef. Paraaf erop en daarna gingen de persen draaien. Daarmee lag vast wie verantwoordelijk was voor de oplage die de volgende ochtend van de pers kwam. Of diegene ook de fout in de derde kolom had gezien, wist je daarmee nog niet.