De VPRO gaat als eerste Nederlandse redactie haar beeldmateriaal een soort digitale echtheidsstempel meegeven. Een redacteur die een foto plaatst, logt in met zijn eigen ID, en het bestand krijgt onzichtbaar informatie mee over waar het vandaan komt en of er onderweg iets aan is veranderd. Op verifieermij.nl kan iedereen dat later nakijken. Jesse Kuiper van het VPRO Medialab vergelijkt het met een lakzegel. Dat beeld klopt verrassend goed.
Je ziet het niet meer aan het beeld
De aanleiding is dat je met het blote oog niet meer ziet wat echt is. Vorig jaar ging er beeld rond van de Israëlische aanval op de Evin-gevangenis in Teheran. De aanval was echt, terwijl het veelgedeelde filmpje van de explosie vermoedelijk was gemaakt op basis van een oudere foto, waaraan met AI beweging en een ontploffing waren toegevoegd. Serieuze nieuwsorganisaties gebruikten het en trokken het later terug. Als die er al intrappen, heeft het weinig zin om tegen de kijker te zeggen dat hij op de schaduwen en de handen moet letten.
Daarom pakken ze het van de andere kant aan. Niet achteraf proberen te bewijzen dat iets vals is, maar echt beeld vanaf de bron iets meegeven waarmee je kunt controleren waar het vandaan komt.
Wat een zegel wel en niet vertelt
Zo’n zegel vertelde je wie de brief had verstuurd en of hij onderweg open was geweest. Of wat erin stond klopte, vertelde het niet. Dat moest je zelf afwegen: wie had de brief gestuurd, en wat wist je van die afzender? Digitaal beeld werkt straks net zo. De techniek laat zien wie een bestand heeft ondertekend en wat er daarna mee is gebeurd. Of wat erop staat ook waar is, blijft een andere vraag.
Twee keer dezelfde handtekening
Stel dat twee identieke beelden allebei keurig zijn ondertekend. Achter het ene zit een redactie die al decennia publiceert en haar fouten rechtzet. Achter het andere een account dat vorige week is aangemaakt. Technisch weet je in beide gevallen wie de afzender is. Alleen heb je niet in beide gevallen evenveel reden om hem te geloven. Die redactie heeft een verleden dat je kunt nalopen; achter dat nieuwe account zit nog niets.
Dat vind ik het aardige eraan. Een handtekening zegt van wie het beeld komt, niet of je die afzender moet geloven. Dat bepaal je op basis van wat die afzender eerder heeft laten zien.